Yo‘g‘on ichak saratoni (kolorektal) — tashxis va davolash | ILBOZAMED (Toshkent)
Yo‘g‘on ichak saratoni: alomatlar, tashxis va davolash
Yo‘g‘on ichak saratoni: alomatlar, xavf omillari, 45 yoshdan skrining (FIT/kolonoskopiya), kolonoskopiya va biopsiya, KT-stadiyalash, davolash.
Kasallik mohiyati
Kolorektal saraton — yo‘g‘on ichak (kolon) va to‘g‘ri ichak (rektum) o‘smalarini qamrab oladi. 2022 yilda dunyo bo‘yicha taxminan 1 926 425 yangi holat va 904 019 o‘lim baholangan.
Alomatlar
Erta bosqichda alomatlar bo‘lmasligi mumkin. Uchraydigan belgilar:
Xavfni ko‘proq oshiradigan omillar:
O‘rtacha xavf guruhida skriningni 45 yoshdan boshlash bo‘yicha keng qo‘llanadigan yondashuv mavjud.
Skrining usullari: najas testlari (yashirin qon/DNK) va ko‘rish tekshiruvlari (kolonoskopiya, sigmoidoskopiya, KT-kolonografiya); kolonoskopiyasiz test ijobiy chiqsa, kolonoskopiya bilan tasdiqlanadi.
Tashxis
Standart yo‘l: shubha → kolonoskopiya + biopsiya → stadiyalash (KT va boshqalar ko‘rsatmaga ko‘ra) → davolash rejasi.
Davolash
ILBOZAMED modeli: “skrining/alomat → biopsiya bilan tasdiq → stadiyalash → aniq reja”, sistemali davolash xavfsizligini nazorat qilish va jarrohlik/nurlanish bosqichi kerak bo‘lsa, profil markazlarga boshqariladigan yo‘naltirish.
Kolorektal saraton — yo‘g‘on ichak (kolon) va to‘g‘ri ichak (rektum) o‘smalarini qamrab oladi. 2022 yilda dunyo bo‘yicha taxminan 1 926 425 yangi holat va 904 019 o‘lim baholangan.
Alomatlar
Erta bosqichda alomatlar bo‘lmasligi mumkin. Uchraydigan belgilar:
- ich kelish odatlarining o‘zgarishi (diareya/qabziyat, najas “ingichkalashishi”);
- najasda qon;
- qorin og‘rig‘i yoki dam bo‘lishi ketmasligi;
- sababsiz vazn yo‘qotish, doimiy holsizlik;
- surunkali qon ketish fonida temir tanqisligi kamqonligi.
Xavfni ko‘proq oshiradigan omillar:
- qayta ishlangan/qizil go‘sht ko‘p, meva-sabzavot kam bo‘lgan ovqatlanish;
- kamharakat turmush tarzi, ortiqcha vazn/semizlik;
- chekish va alkogol;
- oilaviy anamnez va irsiy sindromlar (Lynch, FAP);
- poliplar yoki avvalgi kolorektal saraton tarixi.
O‘rtacha xavf guruhida skriningni 45 yoshdan boshlash bo‘yicha keng qo‘llanadigan yondashuv mavjud.
Skrining usullari: najas testlari (yashirin qon/DNK) va ko‘rish tekshiruvlari (kolonoskopiya, sigmoidoskopiya, KT-kolonografiya); kolonoskopiyasiz test ijobiy chiqsa, kolonoskopiya bilan tasdiqlanadi.
Tashxis
Standart yo‘l: shubha → kolonoskopiya + biopsiya → stadiyalash (KT va boshqalar ko‘rsatmaga ko‘ra) → davolash rejasi.
Davolash
- Kolon saratoni: lokal bosqichlarda asosiy davolash — jarrohlik (o‘sma va limfa tugunlari bilan).
- Rektum saratoni: ko‘pincha kombinatsiyalangan yondashuv (nurlanish/kimyo-nurlanish + jarrohlik) qo‘llanadi.
- Tarqalgan holatlar: sistemali davolash va zaruratga ko‘ra boshqa usullar.
ILBOZAMED modeli: “skrining/alomat → biopsiya bilan tasdiq → stadiyalash → aniq reja”, sistemali davolash xavfsizligini nazorat qilish va jarrohlik/nurlanish bosqichi kerak bo‘lsa, profil markazlarga boshqariladigan yo‘naltirish.
Ma’lumot axborot maqsadida berilgan. Individual tashxis va davolash rejasi shifokor ko‘rigidan so‘ng belgilanadi.
