Siydik pufagi saratoni

Siydik pufagi saratoni — siydik pufagi ichki qavatidagi hujayralardan (ko‘pincha uroteliy) rivojlanadigan yomon sifatli o‘sma. Klinik amaliyotda u odatda ikki katta guruhga bo‘linadi: mushak qavatiga o‘tmagan (non-muscle invasive) va mushak qavatiga o‘tgan (muscle invasive). Davolash taktikasini aynan shu farq, shuningdek o‘smaning bosqichi va agressivligi (grade) belgilaydi.
Kimlar xavf guruhida
Eng ko‘p uchraydigan xavf omillari:

• Chekish — asosiy xavf omillaridan biri; chekuvchilarda xavf sezilarli yuqori.
• Yosh — yosh oshgani sayin xavf ortadi; ko‘pchilik bemorlarda tashxis 55 yoshdan keyin uchraydi.
• Ayrim kimyoviy moddalarga kasbiy ta’sir (muayyan ishlab chiqarish tarmoqlarida) ham xavfni oshirishi mumkin.

Alomatlar
Eng ko‘p uchraydigan birinchi belgi — siydikda qon (gematuriya): ba’zan ko‘zga ko‘rinadi, ba’zan faqat tahlilda aniqlanadi. Shuningdek quyidagilar bo‘lishi mumkin:

• tez-tez siyish;
• to‘satdan kuchli siyish istagi;
• siyishda achishish/og‘riq;
• pastki qorin yoki chanoq sohasida noqulaylik.

Bu alomatlar infeksiya yoki tosh kabi boshqa sabablar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin, lekin siydikda qon paydo bo‘lishi — to‘liq tekshiruvga aniq signal.
Tashxis qanday qo‘yiladi
Tashxisning maqsadi: o‘smaga shubhani tasdiqlash, to‘qima (biopsiya) olish va bosqichni aniq belgilash.

1. Siydik tahlillari (umumiy tahlil, zarurat bo‘lsa sitologiya).
2. Sistoskopiya — siydik pufagini kamera orqali ko‘rish (asosiy tekshiruvlardan biri).
3. TURBT (transuretral rezeksiya) — sistoskopiya orqali o‘smani qisman/to‘liq olib, laborator tekshiruv uchun material olish; bu tashxis va dastlabki davolashning muhim qismi.
4. KT/MRT va boshqa tasviriy tekshiruvlar — kasallik tarqalgan-tarqalmaganini baholash uchun.

Davolash har doim bosqichga, xavf guruhiga, buyrak funksiyasiga va umumiy holatga qarab tanlanadi.
Mushak qavatiga o‘tmagan saraton (erta bosqichlar)Ko‘p hollarda start: TURBT, keyin esa qaytalanish xavfini kamaytirish uchun intravezikal davolash (dori pufak ichiga kateter orqali yuboriladi).

• BCG-terapiya (intravezikal immunoterapiya) — ayrim xavf guruhlarida standart yondashuvlardan.
• Yuqori xavfli o‘smalarda EAU tavsiyalarida BCGni 1 yildan 3 yilgacha davom ettirish (induksiya + qo‘llab-quvvatlovchi instillyatsiyalar) ko‘rsatilgan; amalda bu foyda-xavf va BCG mavjudligiga qarab muvozanat qilinadi.

Mushak qavatiga o‘tgan bosqichlarda asosiy yo‘nalishlar odatda:

• Radikal sistektomiya (siydik pufagini olib tashlash)
• yoki
• Kimyo-nurlanish bilan pufakni saqlab qolish (mos bemorlarda).

Ko‘plab protokollarda jarrohlikdan oldin sisplatin asosidagi neoad’yuvant kimyoterapiya ko‘rib chiqiladi (mos keladigan bemorlarda).
ILBOZAMEDda yondashuv Toshkentdagi klinikamizda siydik pufagi saratonida ishlash modeli: tashxisni morfologiya bilan tasdiqlash, bosqichni aniq belgilash, keyin xalqaro klinik mantiqqa tayangan holda individual davolash rejasini tanlash. Asosiy prinsip: “bir xil kasallik — bir xil davolash” emas; qarorlar kasallik turi (mushakka o‘tgan/o‘tmagan), xavf darajasi va bemorning holatiga qarab qabul qilinadi.

Ma’lumot ma’rifiy xarakterda bo‘lib, shifokor ko‘rigini almashtirmaydi.
National Cancer Institute, American Cancer Society, European Association of Urology, NCCN manbalaridagi klinik tavsiyalar va bemor yo‘riqnomalari asosida.