Oshqozon osti bezi saratoni
Oshqozon osti bezi saratoni — oshqozon osti bezida paydo bo‘ladigan yomon sifatli o‘sma bo‘lib, ko‘pincha kasallik erta bosqichlarda aniq “signal” bermagani uchun kechroq aniqlanishi mumkin.
Amaliy qaror qabul qilishda shifokorlar faqat “stadiya”ga emas, balki o‘smani operatsiya qilib olib tashlash mumkinmi (rezektabellik) degan savolga ham tayangan holda strategiya tuzadi: resectable, borderline resectable, locally advanced, metastatic.
Xavf omillari
Quyidagi omillar xavfni oshirishi mumkin:
Kasallik rivojlanganda ko‘proq uchraydigan belgilar:
Tashxisning maqsadi: o‘smaga shubhani tasdiqlash, tarqalishini baholash va rezektabellikni aniqlash.
Odatda quyidagilar ishlatiladi:
1) Resectable (operatsiya mumkin)Asosiy maqsad: o‘smani radikal olib tashlash + qaytalanish xavfini kamaytirish uchun sistemali davolash (ko‘pincha kimyoterapiya).
2) Borderline resectable (chegaraviy operatsiya mumkin)Ko‘p holatlarda birinchi qadam sifatida neoad’yuvant (operatsiyadan oldingi) sistemali terapiya ko‘rib chiqiladi — maqsad operatsiya sifatini va natijani yaxshilash.
3) Locally advanced (mahalliy rivojlangan, operatsiya mumkin emas)Asos: sistemali terapiya; ayrim klinik ssenariylarda kimyo-nurlanish/nurlanish lokal nazorat va simptomlarni kamaytirish uchun qo‘shilishi mumkin.
4) Metastatic (metastatik)Asos: sistemali davolash. Parallel ravishda palliativ yordam (masalan, sariqlik bo‘lsa o‘t yo‘llarini drenaj/stentlash, og‘riq nazorati, ovqatlanishni qo‘llab-quvvatlash) hayot sifatini ushlab turish uchun muhim.
ILBOZAMEDda yondashuv
Prinsip oddiy: tasviriy tekshiruv + biopsiya bilan tasdiqlash + rezektabellikni aniq baholash, shundan keyin xalqaro klinik mantiq bo‘yicha individual davolash strategiyasi tanlanadi.
Ma’lumot ma’rifiy xarakterda, individual tashxis va davolash rejasi shifokor ko‘rigidan keyin belgilanadi.
Amaliy qaror qabul qilishda shifokorlar faqat “stadiya”ga emas, balki o‘smani operatsiya qilib olib tashlash mumkinmi (rezektabellik) degan savolga ham tayangan holda strategiya tuzadi: resectable, borderline resectable, locally advanced, metastatic.
Xavf omillari
Quyidagi omillar xavfni oshirishi mumkin:
- Chekish
- Yosh kattalashishi
- Qandli diabet
- Surunkali pankreatit
- Ortiqcha vazn/semizlik
- Oilaviy anamnez va ayrim irsiy sindromlar
Kasallik rivojlanganda ko‘proq uchraydigan belgilar:
- Sariqlik (teri/ko‘z oqining sarg‘ayishi)
- Qorong‘i siydik, och tusli najas, ba’zan teri qichishishi
- Qorinning yuqori qismida va/yoki belga tarqaluvchi og‘riq
- Sababsiz vazn yo‘qotish, ishtaha pasayishi, holsizlik/charchoq
- Ko‘ngil aynishi, qusish
- Yangi boshlangan diabet yoki diabet nazoratining keskin yomonlashishi; ayrim hollarda trombozlar
Tashxisning maqsadi: o‘smaga shubhani tasdiqlash, tarqalishini baholash va rezektabellikni aniqlash.
Odatda quyidagilar ishlatiladi:
- Tasviriy tekshiruvlar: KT/MRT (zaruratga ko‘ra boshqa usullar)
- Endoskopik UZI (EUS) va to‘qima olish (biopsiya) — ko‘p klinik holatlarda hal qiluvchi qadam
- Qon tahlillari va markerlar: CA 19-9 tashxisni “yolg‘iz o‘zi” qo‘ymaydi va skrining emas; ko‘proq davolashga javobni baholash va dinamik kuzatuvda foydali.
- Resectable: yirik tomirlarga o‘tmagan, operatsiya imkoniyati yuqori
- Borderline resectable: tomirlar bilan murakkab kontakt, “toza chekka” bilan olish xavfi yuqori
- Locally advanced: asosan tomirlar sababli boshlang‘ich bosqichda operatsiya qilib bo‘lmaydi
- Metastatic: boshqa a’zolarga tarqalgan
1) Resectable (operatsiya mumkin)Asosiy maqsad: o‘smani radikal olib tashlash + qaytalanish xavfini kamaytirish uchun sistemali davolash (ko‘pincha kimyoterapiya).
2) Borderline resectable (chegaraviy operatsiya mumkin)Ko‘p holatlarda birinchi qadam sifatida neoad’yuvant (operatsiyadan oldingi) sistemali terapiya ko‘rib chiqiladi — maqsad operatsiya sifatini va natijani yaxshilash.
3) Locally advanced (mahalliy rivojlangan, operatsiya mumkin emas)Asos: sistemali terapiya; ayrim klinik ssenariylarda kimyo-nurlanish/nurlanish lokal nazorat va simptomlarni kamaytirish uchun qo‘shilishi mumkin.
4) Metastatic (metastatik)Asos: sistemali davolash. Parallel ravishda palliativ yordam (masalan, sariqlik bo‘lsa o‘t yo‘llarini drenaj/stentlash, og‘riq nazorati, ovqatlanishni qo‘llab-quvvatlash) hayot sifatini ushlab turish uchun muhim.
ILBOZAMEDda yondashuv
Prinsip oddiy: tasviriy tekshiruv + biopsiya bilan tasdiqlash + rezektabellikni aniq baholash, shundan keyin xalqaro klinik mantiq bo‘yicha individual davolash strategiyasi tanlanadi.
Ma’lumot ma’rifiy xarakterda, individual tashxis va davolash rejasi shifokor ko‘rigidan keyin belgilanadi.
