O‘pka saratoni: alomatlar, tashxis va davolash

Asosiy fakt
O‘pka saratoni dunyoda saraton o‘limi bo‘yicha yetakchi sabab hisoblanadi. 2022 yil GLOBOCAN baholariga ko‘ra: taxminan 2,48 mln yangi holat va 1,8 mln o‘lim.

• Xavf omillariChekish — asosiy omil; VOZ ma’lumotida chekish taxminan 85% holatlar bilan bog‘liq.
• Passiv chekish ham xavfni oshiradi.
• Radon — o‘pka saratoniga olib kelishi mumkin; chekish bilan birga xavf yanada oshadi.

Turlari
Amaliyotda ko‘p uchraydigan 2 yo‘nalish:

• NSCLC (nemelkokletkali) — ko‘proq uchraydi
• SCLC (melkokletkali) — kamroq, ko‘pincha agressivroq
• ACS statistik ma’lumotlarida (AQSH) taxminan ~77% NSCLC va ~13% SCLC deb beriladi.

Alomatlar
Erta bosqichda alomat bo‘lmasligi mumkin. Ko‘proq uchraydigan belgilar:

• o‘tmaydigan yoki o‘zgarib qolgan yo‘tal;
• qon tupurish;
• nafas qisishi, ko‘krak qafasida og‘riq;
• bir tomonda tez-tez takrorlanadigan “pnevmoniya/bronxit”;
• vazn yo‘qotish, holsizlik.

Tashxis NCI PDQ yo‘nalishida amaliy “yadro”:

• ko‘krak qafasi KT (zarurat bo‘lsa kontrast bilan);
• PET-KT (18F-FDG PET) ko‘rsatma bo‘lsa;
• to‘qima olish: bronxoskopiya va boshqa biopsiya usullari;
• morfologiya + kerak bo‘lsa molekulyar profiling.

Skrining (yuqori xavf guruhi) USPSTF: 50–80 yosh, ≥20 pack-years, hozir chekuvchi yoki 15 yil ichida tashlaganlarga har yili LDCT.
CDC shu mezonlarni tasdiqlaydi va pack-year tushunchasini izohlaydi.
Davolash
Davolash turi — o‘pka saratoni turi (NSCLC/SCLC), bosqich va biomarkerlarga bog‘liq. NCI NSCLC uchun: jarrohlik, nurlanish, kimyoterapiya, shuningdek ko‘rsatmaga ko‘ra tarгet va immunoterapiya.

• ILBOZAMED yondashuvi“KT → biopsiya → bosqich → reja” asosida tez va tartibli yo‘l.
• Xalqaro klinik mantiqqa tayangan davolash rejalari va tizimli terapiya xavfsizligi nazorati.
• Molekulyar diagnostika orqali maqsadli (target) va immunoterapiya variantlarini tanlash.
• Jarrohlik va/yoki nurlanish kerak bo‘lsa — profil markazlarga yo‘naltirish va davolash rejasini boshqarib borish.