Bachadon bo‘yni saratoni: alomatlar, tashxis va davolash

Bachadon bo‘yni saratoni — bachadon bo‘yni to‘qimasidan rivojlanadigan yomon sifatli o‘sma. Ko‘pchilik holatlarda u **inson papilloma virusi (HPV)**ning yuqori xavfli turlari uzoq vaqt saqlanib qolishi bilan bog‘liq. Muhim jihat: bu saraton turi ko‘p hollarda oldini olish mumkin — HPV vaksinasi va muntazam skrining orqali.
VOZ ma’lumotiga ko‘ra, 2022 yilda dunyoda taxminan 660 000 yangi holat va 350 000 o‘lim qayd etilgan.
Xavf omillariAsosiy sabab — HPV. VOZ manbalarida HPV 16 va 18 turlari bachadon bo‘yni saratonining katta ulushi (70%+ holatlar) bilan bog‘liqligi qayd etiladi.
Skrining yo‘qligi va immunitet susaygan holatlar (jumladan, OIV) — alohida yuqori xavf guruhlari.
Alomatlar
Erta bosqichlarda alomat bo‘lmasligi mumkin. Ko‘proq uchraydigan belgilar:

• hayzdan tashqari qonli ajralmalar;
• noodatiy ajralmalar;
• pastki qorin/chanoqda og‘riq;
• yaqinlik paytida noqulaylik.
• Aniq tashxis faqat tekshiruv va biopsiya bilan qo‘yiladi.

Oldini olish va skrining HPV vaksina. CDC: vaksina seriyasini 9 yoshdan boshlash mumkin; 9–14 yoshda ko‘pincha 2 doza, 15 yoshdan boshlab odatda 3 doza (immuniteti pasayganlarda ham 3 doza).
Skrining.
VOZ skriningni 30 yoshdan boshlashni va birlamchi skriningda HPV testini afzal ko‘rishni tavsiya qiladi; intervallar test turiga bog‘liq (HPV testida 5–10 yilgacha, HPV testi mavjud bo‘lmaganda sitologiya/VIA bilan odatda tez-tezroq).
Xalqaro amaliyot misoli sifatida (AQSH): 21–29 yosh — 3 yilda 1 marta PAP; 30–65 yosh — 5 yilda 1 marta HPV testi yoki 3 yilda 1 marta PAP, yoki 5 yilda 1 marta ko-test.

• Tashxis qanday qo‘yiladiPAP-test va/yoki HPV-test
• Natija shubhali bo‘lsa: kolposkopiya
• Biopsiya (morfologik tasdiq) — hal qiluvchi bosqich

Davolash (bosqichlarga ko‘ra umumiy yondashuv)NCI: davolash usullari jarrohlik, nurlanish, kimyoterapiya va ayrim holatlarda tizimli (systemic) davolash variantlarini o‘z ichiga oladi.
Nurlanish kerak bo‘lgan holatlarda ko‘pincha standart yondashuv — kimyo-nurlanishni bir vaqtda (cisplatin asosida) qo‘llash.
Nima uchun ILBOZAMED
ILBOZAMED (Toshkent) yondashuvi:

• skrining/tekshiruvdan keyin tezkor tashxis yo‘li (kolposkopiya–biopsiya–stadiyalash);
• xalqaro klinik mantiqqa tayangan davolash rejasi va xavfsizlik nazorati;
• koordinator orqali bemor yo‘li: tahlillar, reja, muddatlar, nazorat;
• kerak bo‘lsa jarrohlik va/yoki nurlanish bosqichini profil markazlarga yo‘naltirish va reja bo‘yicha boshqarish.